Εκπαιδευτικός: Έφη Καλπάκη
Στο Ιερό Ναό της Αναστάσεως φτιάχνουν το βουλοκέρι από καθαρό κερί μέλισσας, που σφραγίζει τις θύρες του Πανάγιου Τάφου, μέχρι την Αφή Του Αγίου Φωτός.
Πώς θα μιλήσουμε στα παιδιά για τη συγχώρηση;
Από το 2014 διδάσκονται σε επιλεγμένα σχολεία προγράμματα εκπαίδευσης των μαθητών στη συγχώρηση με το γενικό τίτλο «Αγωγή στη Συγχώρηση». Η συγχώρηση προτείνεται ως μια αρετή που βοηθά τους μαθητές να ελαττώσουν το θυμό τους, την εκφοβιστική συμπεριφορά, όπου αυτή προκύπτει, και να βελτιώσουν τη συνεργασία μεταξύ τους στον χώρο του σχολείου αλλά και της οικογένειας.
Πολλοί ίσως διερωτηθούν: Μα είναι δυνατόν η συγχώρηση να διδάσκεται στα σχολεία; Με τι τρόπο; Δεν διδάσκεται η συγχώρηση μέσα στην εκκλησία και δεν είναι έργο του ιερέα να συγχωρεί τους ανθρώπους; Είναι πολύ σημαντικό να γίνει σαφής διάκριση ανάμεσα στη λύτρωση που προσφέρει η συγχώρηση, όταν δίνεται ως άφεση από τον ιερέα μέσα από το μυστήριο της εξομολόγησης, και στη διδασκαλία σχετικά με τη συγχώρηση και τα οφέλη της σε έναν χώρο όπως το σχολείο, όπου οι ψυχές των παιδιών διψούν μεν για ενότητα και συμφιλίωση, αλλά δεν έχουν ποτέ ακούσει κάτι σχετικό για τον τρόπο, με τον οποίο αυτό επιτυγχάνεται.
Η έννοια της συγχώρησης είναι παρεξηγημένη από τον σύγχρονο άνθρωπο, κυρίως διότι θεωρείται ως μια πράξη αδυναμίας. Αντίθετα, στο πρόγραμμα αυτό προσπαθούμε να διδάξουμε στα παιδιά ότι η συγχώρηση είναι μια πράξη δύναμης, γιατί ουσιαστικά πρόκειται για υπέρβαση του εγώ την ώρα που αυτό κραυγάζει για δικαίωση και ανταπόδοση. Η συγχώρηση δεν σημαίνει αναγκαστικά λήθη της αδικίας που κάποιος μας προκάλεσε. Η ουλή της πληγής μπορεί να μείνει για πάντα, αλλά δεν θα πονά.
Τα παιδιά διδάσκονται ότι η συγχώρηση δεν εξαρτάται από το αν ο άλλος θα αναγνωρίσει το σφάλμα του ούτε από το αν θα έρθει να μας ζητήσει να τον συγχωρήσουμε. Εξαρτάται από το αν εγώ θέλω να συνεχίσω να κουβαλάω μέσα στην καρδιά μου το βάρος του θυμού, της κατάκρισης και της απόρριψης προς το πρόσωπο που θεωρώ ότι με πλήγωσε[1]. Με αυτήν την έννοια, η συγχώρηση ως εσωτερική διαδικασία μπορεί να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ανάλογα με το βάθος της πληγής. Προσφέρεται ως δώρο προς τον άλλο, διότι δεν περιμένει τίποτα εις αντάλλαγμα. Δεν περιμένουμε ο άλλος να μετανοήσει πρώτα, για να τον συγχωρήσουμε, γιατί αυτό μπορεί να μην συμβεί ποτέ. Από την άλλη, όμως, μπορεί ο άλλος να αλλάξει και να μαλακώσει, αν δει τη δική μας συγχώρηση και την άνευ όρων αποδοχή.
Πώς διδάσκεται η συγχώρηση στο σχολείο;
Η συγχώρηση δεν είναι μια ηθική πράξη, αλλά μια οντολογική κίνηση της ψυχής που μας εξισώνει με τον ελάχιστο αδελφό μας, τον οποίο φέρνουμε στο χώρο της καρδιάς, για να ενωθούμε. Όταν συγχωρούμε, συγχωρούμε το πρόσωπο, όχι την πράξη. Αγαπούμε τον αμαρτωλό, αλλά μισούμε την αμαρτία. Πώς μπορεί αυτό να γίνει κατανοητό στα παιδιά; Οι μαθητές και οι ο εκπαιδευτικοί είναι απαραίτητο να αντιληφθούν ότι και ο αδικών και ο αδικούμενος μοιράζονται την ίδια ανθρώπινη ευάλωτη φύση και ότι και τα δύο μέρη χρειάζεται να αναλάβουν τη δική τους ο καθένας ευθύνη. Έτσι η συγχώρηση δεν ενέχει εγωισμό, αλλά συμπόνια.
Όταν νιώθουμε ότι μας αδικούν, στην ουσία αντιδρούμε διότι ο άλλος δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες μας. Υπάρχουν ωστόσο άνθρωποι που θέλουν να νιώθουν θύματα και αδικημένοι, γιατί έτσι πιστεύουν ότι ελκύουν τη συμπάθεια των άλλων. Νιώθουν όμως αδικημένοι χωρίς να συνειδητοποιούν ότι και αυτοί αδικούν. Νιώθουν θύματα, αλλά όχι θύτες. («Τι δε βλέπεις το κάρφος τω εν τω οφθαλμών του αδελφού σου την δε εν τω σω οφθαλμώ δοκόν ου κατανοείς;» Ματθ.7, 3 κ.ε.). Από αυτή τη διαπίστωση ξεκινά η συγχώρηση. Ο άλλος αξίζει την συγχώρησή μας, επειδή κι εμείς είμαστε το ίδιο. («Ο αναμάρτητος υμών πρώτος βαλέτω λίθον» Ιων. 8,7). Όταν προηγηθεί η δική μας αυτοσυνειδησία, τότε αρχίζουμε να κοιτάμε την καρδιά του άλλου και όχι την συμπεριφορά του. Έτσι μόνον μπορούμε να αγαπήσουμε και να ενωθούμε.
Το πρόγραμμα της συγχώρησης διδάσκει στους μαθητές βαθύτατα ευαγγελικές έννοιες μέσα από έναν απλό, καθημερινό και εύληπτο τρόπο. Στα σχετικά εγχειρίδια που προτείνονται για τους εκπαιδευτικούς, τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από διάφορες ιστορίες και δραστηριότητες να μην πολεμούν το κακό με το κακό («νίκα εν τω αγαθώ το κακόν», Ρωμ. 12,21) και να μην κάνουν αυτό που δεν θέλουν να τους κάνουν οι άλλοι. («ό μισείς μηδενί ποιήσεις» Τωβίτ 4,15). Μέσα από την ιστορία του Αγ. Παϊσίου για τη μύγα και τη μέλισσα, από το βιβλίο που χρησιμοποιούν οι μαθητές του Γυμνασίου[2], συνειδητοποιούν πως οι λογισμοί επηρεάζουν το πώς αντιμετωπίζουμε τις διάφορες αντιξοότητες της ζωής. Διαπιστώνουν πως οι λογισμοί εκπηγάζουν από τις επιθυμίες της καρδιάς, την οποία προσπαθούν να ανοίξουν αγαπητικά για να συγ-χωρήσουν, δηλαδή να χωρέσουν όλοι μαζί. Μέσα από το παράδειγμα του Αγίου Διονυσίου[3] αναγνωρίζουν πως αυτός που συγχωρεί, ακόμα και τον δολοφόνο του αδελφού του, μπορεί να μετατρέψει το κακό σε καλό και να βοηθήσει τον δράστη όχι μόνον να αντιληφθεί την άνομη πράξη του, αλλά και να μετανοήσει βαθιά.
Τα οφέλη της συγχώρησης
Όταν κάποιος συγχωρεί γνήσια, το πρώτο πράγμα που συμβαίνει είναι ότι σταματά αυτός ο εσωτερικός διάλογος, όπου σταθερά κατηγορούσε τον άλλο, δικαιολογούσε τον εαυτό του, προσπαθούσε να βρει εξηγήσεις ή έκανε κριτική. Επέρχεται ειρήνη στο μυαλό και η ψυχή νιώθει ανάλαφρη και ελεύθερη, σε αντίθεση με το βάρος και την ένταση που ένιωθε προηγουμένως. Οι λογισμοί του απέναντι στο άλλο πρόσωπο καταλαγιάζουν και μπορεί ακόμα να μιλήσει μαζί του χωρίς να νιώθει δυσάρεστα.
Στις μέρες μας που ο χώρος της εκπαίδευσης μαστίζεται από προγράμματα και έννοιες που αποπροσανατολίζουν τις ψυχές των παιδιών, το πρόγραμμα «Αγωγή στη Συγχώρηση» δίνει την ευκαιρία στους μαθητές να εμβαθύνουν σε αξίες και αρετές, όπως αυτή της συγχώρησης. Και δεν είναι λίγα τα παραδείγματα μεγάλων αλλαγών τόσο σε επίπεδο μαθητή, όσο και τάξης ή ακόμα και οικογένειας, σύμφωνα με τις διηγήσεις εκπαιδευτικών που έχουν διδάξει το πρόγραμμα[4].
Συχνά μας ρωτούν αν μπορεί ο άνθρωπος να συγχωρήσει χωρίς τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και μόνον με τη δική του ανθρώπινη προσπάθεια. Ο άνθρωπος τίποτα δεν μπορεί να κάνει χωρίς τη χάρη του Αγίου Πνεύματος: ούτε να αγαπήσει ούτε να μετανοήσει ούτε να συγχωρήσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα μιλάμε για τη συγχώρηση και την αγάπη, ιδίως στα παιδιά, προκειμένου να τα βοηθήσουμε να κατανοήσουν και να εφαρμόσουν κάποιες έννοιες και αρετές που ίσως ακούν για πρώτη φορά στη ζωή τους. Ας τους εμπνεύσουμε με τον λόγο της συγχώρησης, και.. «το πνεύμα όπου θέλει πνέει» (Ιω.3.8).
[1] Σχετικά, ο Άγιος Ιώ της Κλίμακος λέει πως η πνευματική πρόοδο του καθενός φαίνεται από τον τρόπο που αντιδρά όταν κάποιος τον πληγώσει. [2] Γαλίτη – Κυρβασίλη, Π. Enright, R., Αξιοποιώντας τον καλύτερό μου εαυτό. Αθήνα 2015, σελ.59 [3] Γαλίτη – Κυρβασίλη, Π. Σύγκρουση και Συνύπαρξη. Αθήνα 2017, σελ.281 [4] ό.π. σελ. 147
Πηγή: Πεμπτουσία
Μερικές προτάσεις φύλλων εργασίας για τη γιορτή της μητέρας.
Το διαδίκτυο
Στο πλαίσιο της Μελέτης Περιβάλλοντος της Γ΄ Δημοτικού και συγκεκριμένα με αφορμή το Κεφάλαιο 5: «Το Διαδίκτυο, ένας πολύπλοκος κόσμος», πραγματοποιήσαμε μια ενδιαφέρουσα και εποικοδομητική συζήτηση με τα παιδιά γύρω από τον ρόλο του διαδικτύου στη σύγχρονη ζωή, ιδιαίτερα για τη νέα γενιά που το χρησιμοποιεί καθημερινά. Εξερευνήσαμε τόσο τις θετικές πλευρές – όπως η γνώση, η επικοινωνία και η ψυχαγωγία – όσο και τους πιθανούς κινδύνους που μπορεί να κρύβονται πίσω από την οθόνη, όπως η παραπληροφόρηση, η εξάρτηση και η επαφή με αγνώστους. Μέσα από αυτήν τη συζήτηση, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν τις σκέψεις και τις εμπειρίες τους, ενώ στο τέλος αποτύπωσαν δημιουργικά τη δική τους εικόνα για το διαδίκτυο, όπως εκείνα το φαντάζονται, μέσα από ζωγραφιές γεμάτες φαντασία, χρώμα και συμβολισμούς. Η δράση αυτή αποτέλεσε μια όμορφη αφορμή για προβληματισμό και έκφραση, αλλά και για την καλλιέργεια μιας πιο συνειδητής και υπεύθυνης στάσης απέναντι στον ψηφιακό κόσμο.
3 λάθη και 6 κινήσεις για να μάθει να μοιράζεται
«- Είναι δικό μου! – Όχι, δικό μου!»… Η κτητικότητά τους έχει γίνει καθημερινός πονοκέφαλος για σάς. Τι πρέπει να κάνετε, όμως, όταν το μικρό σας αρνείται να μοιραστεί το παιχνίδι του με το αδερφάκι ή το φίλο του;
Της Μαρίας Καρίπογλου, με την επιστημονική επιμέλεια της Γιώτας Αντωνοπούλου, παιδοψυχολόγου – παιγνιοθεραπεύτρια
Όταν τα παιδιά σας μαλώνουν για τα παιχνίδια τους, δεν μπορείτε να τα μάθετε εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή να μοιράζονται τα παιχνίδια τους. Βάλτε στόχο να τους «διδάξετε» αυτό το μάθημα με έναν τρόπο που δεν τα θίγει, που δεν τους δημιουργεί, δηλαδή, ενοχές ή άσχημα συναισθήματα για το άλλο παιδάκι. Τα παιδιά είναι ευαίσθητα στα… σιωπηλά μηνύματα ή, αν θέλετε, επεξεργάζονται το μήνυμα με τον τρόπο που αυτά καταλαβαίνουν. Για παράδειγμα, αν απαιτήσετε από το μεγαλύτερο παιδί να παραδώσει το παιχνίδι με το οποίο ασχολείται στο μικρότερο αδερφάκι του, αυτό που θα καταλάβει το μεγαλύτερο είναι ότι αγαπάτε περισσότερο το μικρότερο ή -στην περίπτωση του φίλου του- ότι εκτιμάτε περισσότερο το «ξένο» παιδάκι από αυτό.
3 λάθη που ΔΕΝ πρέπει να κάνετε:
1. Μην αρπάζετε το παιχνίδι από τα χέρια του!
Τι πιστεύετε ότι εισπράττει ένα παιδί όταν του αρπάζουν το παιχνίδι από τα χέρια και το δίνουν σε άλλο παιδί; Φανταστείτε ότι εισβάλλει στο γραφείο σας το αφεντικό σας, αρπάζει το laptop σας και το δίνει σε κάποιον άλλο συνάδελφό σας. Θεωρείτε ότι αυτή η χειρονομία θα σας κάνει, στη συνέχεια, να θέλετε να μοιραστείτε τα πράγματά σας; Μόνο εφόσον συντρέχουν λόγοι ασφάλειας δικαιολογείται να αρπάξετε από τα χέρια του παιδιού σας το παιχνίδι του. Εάν καταλήξετε να χρησιμοποιήσετε βία για να του το αποσπάσετε, απλώς διδάσκετε στο παιδί σας να κάνει το ίδιο. Προσπαθήστε να του ζητήσετε το παιχνίδι, προτείνοντας το χέρι σας και με χαμηλό τόνο στη φωνή σας.
2. Μην υποχρεώνετε το μεγαλύτερο να δίνει τα παιχνίδια του στο μικρότερο!
Είναι συνηθισμένη περίπτωση το μεγαλύτερο παιδί σας να παίζει με το βιβλίο του, το στυλό του, το παιχνίδι του και το μικρότερο να θέλει, την ίδια ώρα, να απασχοληθεί και αυτό με τα ίδια αντικείμενα. Είναι, όμως, δίκαιο το μεγαλύτερο παιδί σας να μοιραστεί το παιχνίδι του απλώς και μόνο επειδή αυτή είναι η επιθυμία του μικρότερου; Μην ξεχνάτε ότι το να μάθετε τα παιδιά σας να σέβονται το χώρο του άλλου είναι τόσο σημαντικό, όσο και το αίσθημα γενναιοδωρίας που προσπαθείτε να τους εμφυσήσετε.
3. Μην τα βάζετε να παίζουν με τη σειρά!
Μια βασική στρατηγική που χρησιμοποιούν οι γονείς για να διδάξουν τα παιδιά τους να μοιράζονται είναι να μοιράζουν τα ίδια παιχνίδια στο καθένα απ αυτά, σε διαδοχικές χρονικές περιόδους. Για παράδειγμα, πολύ συχνά λέτε στα παιδιά σας ότι «σήμερα με την μπάλα θα παίξεις εσύ και αύριο ο αδελφός σου»… Για να έχει η κίνησή σας διδακτική αξία, θα πρέπει πρώτα τα παιδιά να καταλάβουν τι εστί χρόνος. Λάβετε υπόψη σας ότι η αίσθηση του χρόνου δεν αναπτύσσεται στο παιδί μέχρι την ηλικία των τριών χρόνων. Συνεπώς, είναι μάταιο να ζητάμε από ένα παιδί μικρότερο των πέντε ετών να πειθαρχήσει. Ίσως να μας ευχαριστήσει δίνοντας το παιχνίδι του, αλλά σίγουρα η κίνησή του αυτή δεν είναι αποτέλεσμα του μαθήματος που του δώσαμε.
6 κινήσεις που πρέπει να κάνετε:
1. Αναζητήστε λύσεις
Δώστε τους να καταλάβουν ότι είναι υπεύθυνα για τη διαμάχη και ενθαρρύνετέ τα να βρουν μόνα τους τη λύση. Ένας τρόπος είναι να πείτε: «Εντάξει, έχουμε ένα πρόβλημα εδώ. Και οι δυο σας θέλετε να παίξετε με το ίδιο παιχνίδι, αλλά αυτό δεν είναι δυνατό… Πώς μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα;» Στη συνέχεια, αποτραβιέστε, όσο αυτό είναι δυνατό, και αφήνετε τα παιδιά να λύσουν μόνα τους τη διαφορά. Μια άλλη στρατηγική που μπορείτε να ακολουθήσετε είναι να δώσετε κάποιες εναλλακτικές λύσεις στα παιδιά και να τα παροτρύνετε να διαλέξουν.
2. Ζητήστε συγγνώμη για το παιδί σας
Πόσες φορές δεν σας έτυχε να αρπάξει το παιδί σας το παιχνίδι ενός άλλου παιδιού. Μη φοβηθείτε να ζητήσετε εσείς συγνώμη για αυτό. Με αυτήν τη στάση σας δείχνετε στο άλλο παιδάκι ότι το σέβεστε και δίνετε στο δικό σας ένα καλό παράδειγμα. Η δική σας συμπεριφορά είναι σίγουρα το καλύτερο παράδειγμα… Αν εσείς δεν είστε κτητικοί στην καθημερινή σας ζωή, τα παιδιά σας λαμβάνουν το μήνυμα!
3. Παρακολουθείτε χωρίς να παρεμβαίνετε
Αντισταθείτε στον πειρασμό να μπείτε ανάμεσα στα παιδιά που μαλώνουν για ένα παιχνίδι ή να χάσετε την ψυχραιμία σας και να τους φωνάξετε, εκτός βέβαια και αν φτάσουν στο σημείο να πιαστούν στα χέρια. Η ανάμιξή σας στην υπόθεση κάνει στο τέλος κάποιο από τα παιδιά να πληγωθεί. Επίσης, οι μικροί σας «μπελάδες» μαθαίνουν να εξαρτώνται από εσάς για να λύσουν τις διαφορές τους. Εάν επέμβετε, κάποιο από τα παιδιά θα βγει κερδισμένο και κάποιο χαμένο και κάθε φορά που διεκδικούν κάτι θα περιμένουν από τη μαμά και τον μπαμπά να δώσουν τη λύση.
4. Αποσπάστε του την προσοχή
Δεν είναι δύσκολο να αλλάξετε τη διάθεση του παιδιού, αποσπώντας την προσοχή του και κάνοντάς το να ασχοληθεί με κάτι διαφορετικό. Μην προσπαθείτε σε κάθε διαμάχη να του διδάξετε πώς να μοιράζεται. Τα μικρότερης ηλικίας παιδιά είναι εύκολο να ενδιαφερθούν για άλλα πράγματα σε χρόνο ρεκόρ.
5. Μπείτε στην ψυχολογία του
Ένα παιδί μπορεί να είναι γενναιόδωρο με τους φίλους του, αλλά όχι και με τα αδέρφια του. Γιατί συμβαίνει αυτό; Απλώς, το μικρό σας λειτουργεί έτσι επειδή αισθάνεται ότι στο σπίτι δεν μπορεί να οριοθετήσει τα πράγματά του και επιπροσθέτως αισθάνεται ανταγωνιστικά. Μπορείτε να αλλάξετε τη συμπεριφορά τους, βοηθώντας τα παιδιά σας να συνειδητοποιήσουν πράγματα που κάνουν το ένα για το άλλο. Για παράδειγμα, ένα απλό σχόλιο σε ανύποπτο χρόνο, όπως: «Ήταν πολύ ωραία η κίνηση του αδελφού σου να σου δώσει τα πατίνια του», είναι μερικές φορές το μόνο που χρειάζεται.
6. Επιβραβεύστε τη γενναιοδωρία του
Η κίνησή του να καλέσει δέκα συμμαθητές του στο σπίτι αντί για δύο ή να ετοιμάσει λιχουδιές για όλη την παρέα μπορεί να σας βγάλει εκτός εαυτού. Αναγνωρίστε του όμως τις καλές του προθέσεις και αντί να το επιπλήξετε, επαινέστε το για το ότι είναι καλός φίλος. Οφείλετε να του εμφυσήσετε από νωρίς τη διάθεση του να μοιράζεται.
Θυμηθείτε:
Απαιτείται σεβασμός της ανάγκης του παιδιού για κτητικότητα.
Χρειάζεται να λάβετε υπόψη σας τη συναισθηματική ωριμότητα του παιδιού σας.
Ίσως το μόνο που χρειάζεται είναι η καθημερινή συναναστροφή του παιδιού σας με τα άλλα παιδάκια.
kids.in.gr
Εκπαιδευτικός: Φωτεινή Κουτσοπούλου